Wat is procestechniek en hoe werkt het?

Procestechniek draait om het beheersen en uitvoeren van productieprocessen waarbij grondstoffen worden verwerkt tot tussenproducten of eindproducten. Machines, installaties, meetapparatuur en medewerkers werken daarbij samen om het productieproces volgens de afgesproken eisen te laten verlopen.

Drie onderdelen spelen daarbij vrijwel altijd een belangrijke rol:

• Machines en installaties moeten op de juiste manier worden ingesteld en bediend.
• Het productieproces wordt gecontroleerd op onder andere kwaliteit en veiligheid.
• Bij afwijkingen wordt het proces aangepast of wordt een storing onderzocht.

Hoe dit er in de praktijk uitziet, verschilt sterk per bedrijf. Een fabriek die voedingsmiddelen produceert heeft andere machines en grondstoffen dan een chemische fabriek. Toch kom je vergelijkbare werkzaamheden tegen, zoals processen bewaken, controles uitvoeren, gegevens registreren en productieapparatuur bedienen.

Een productieproces bestaat vaak uit verschillende stappen. Grondstoffen worden aangevoerd, bewerkt, gemengd, verwarmd, gekoeld, gescheiden, gevormd of verpakt. Welke stappen nodig zijn, hangt af van het product en het productiebedrijf.

Een operator kan vanuit een controlekamer proceswaarden volgen, maar kan ook veel op de werkvloer aanwezig zijn. Daar worden bijvoorbeeld monsters genomen, machines gecontroleerd en afwijkingen beoordeeld. Bij andere bedrijven staat de operator juist grotendeels aan een productielijn.

Daarom is procestechniek breder dan alleen het bedienen van een machine. Je moet begrijpen wat er tijdens het proces gebeurt en herkennen wanneer iets niet volgens de ingestelde waarden verloopt.

In Werken in de procesindustrie leggen we uitgebreider uit hoe productieomgevingen verschillen en wat je tijdens een werkdag kunt verwachten.

Een procesoperator houdt een productieproces in de gaten en zorgt ervoor dat machines en installaties volgens de juiste instellingen werken. De precieze taken hangen af van het bedrijf, het proces en het ervaringsniveau van de operator.

Veelvoorkomende werkzaamheden zijn:

• Machines en installaties instellen, bedienen en bijsturen.
• Proceswaarden en productiegegevens controleren.
• Monsters nemen en kwaliteitscontroles uitvoeren.
• Afwijkingen en kleine storingen herkennen en oplossen.
• Productiegegevens registreren en werkzaamheden overdragen.

Bij geautomatiseerde fabrieken kan een groot deel van de bewaking vanuit een controlekamer plaatsvinden. Andere functies vragen juist veel aanwezigheid bij machines en productielijnen.

Een operator werkt daarbij niet alleen. Afhankelijk van het bedrijf heb je contact met collega-operators, teamleiders, monteurs, technische diensten, kwaliteitsmedewerkers en medewerkers van logistiek.

Meer weten over deze functie? In Wat doet een procesoperator behandelen we de werkzaamheden, verantwoordelijkheden en dagelijkse praktijk uitgebreider.

Werken in een fabriek is niet bij ieder productiebedrijf hetzelfde. De ene locatie heeft grotendeels geautomatiseerde installaties, terwijl medewerkers bij een andere fabriek vaker handmatig machines moeten instellen, ombouwen of controleren.

Ook de werkomgeving verschilt. In de voedingsmiddelenindustrie gelden bijvoorbeeld strenge regels rondom hygiëne. In de chemische industrie ligt veel nadruk op veilig werken met stoffen en installaties. Bij metaalbedrijven kun je juist werken met persen, ovens, snijmachines of andere productiemachines.

Veel productiebedrijven werken met ploegendiensten omdat productieprocessen langer doorgaan dan een normale werkdag. Dat kan een 2-, 3-, 4- of 5-ploegendienst zijn. Er zijn daarnaast genoeg functies in dagdienst.

Een werkdag kan onder andere bestaan uit een ploegoverdracht, controle van proceswaarden, inspectierondes, kwaliteitscontroles en het oplossen van afwijkingen. Wat dat concreet betekent voor een medewerker lees je in [Hoe ziet werken in een fabriek eruit].

Procesoperator is een bekende functie, maar zeker niet de enige. Binnen productiebedrijven zijn medewerkers nodig voor verschillende onderdelen van het proces.

Je kunt bijvoorbeeld werken als:

• Procesoperator
• Machine operator
• Productiemedewerker
• Mechanisch operator
• Allround operator
• Teamleider of shiftleader
• Monteur of medewerker technische dienst

Functienamen verschillen per werkgever. Twee vacatures met de titel operator kunnen daardoor behoorlijk andere werkzaamheden bevatten.

Een machine operator is bijvoorbeeld vaak direct verantwoordelijk voor één of meerdere machines. Een procesoperator kan verantwoordelijk zijn voor een groter gedeelte van een productieproces. Een teamleider of shiftleader stuurt daarnaast medewerkers aan en bewaakt de voortgang van de ploeg.

Opleiding en ervaring spelen ook een rol. Voor sommige functies is aantoonbare technische kennis of een procesopleiding nodig. Bij andere werkgevers kun je intern worden opgeleid.

In Welke functies bestaan er in de procestechniek vind je een uitgebreider overzicht van functies en de verschillen tussen deze rollen.

Procestechniek wordt toegepast in verschillende industrieën. Het gaat vooral om bedrijven waar grondstoffen of materialen via een gecontroleerd productieproces worden verwerkt.

Denk onder andere aan:

• Voedingsmiddelenindustrie
• Chemische industrie
• Farmaceutische industrie
• Kunststofindustrie
• Papier- en kartonindustrie
• Energie en afvalverwerking
• Metaal- en maakindustrie

De werkzaamheden verschillen per sector. Een operator bij een voedingsmiddelenproducent kan bezig zijn met mengen, koken, vullen en verpakken. Binnen de chemische industrie kunnen processen zoals mengen, scheiden, drogen en verpompen een grotere rol spelen.

Ook de eisen aan medewerkers verschillen. Denk aan hygiënevoorschriften, veiligheidsprocedures, technische kennis en benodigde certificaten.

Dat maakt het belangrijk om niet alleen naar een functietitel te kijken. De sector bepaalt voor een groot deel met welke installaties, grondstoffen, veiligheidsregels en productieprocessen je werkt.

Meer informatie hierover vind je in Welke sectoren vallen onder procestechniek.

Veel productiebedrijven in Nederland maken gebruik van procestechniek. Het gaat niet alleen om grote fabrieken. Ook kleinere en middelgrote productiebedrijven kunnen installaties hebben waarvoor operators en technisch productiemedewerkers nodig zijn.

Denk aan producenten van voedingsmiddelen, dranken, grondstoffen, coatings, kunststofproducten, medicijnen, papier en chemische producten. Ook afvalverwerkers en energieproducenten maken gebruik van technische processen die gecontroleerd moeten worden.

De inrichting van een bedrijf bepaalt welke medewerkers nodig zijn. Bij sterk geautomatiseerde productie kan procesbewaking een groot deel van het werk vormen. Bij andere bedrijven ligt meer nadruk op machines instellen, ombouwen en fysiek controleren.

In Welke bedrijven werken met procestechniek gaan we uitgebreider in op de soorten werkgevers waar je als operator of technisch productiemedewerker terechtkunt.

Operatorfuncties spreken verschillende groepen werknemers aan. Er zijn ervaren procesoperators die doorgroeien naar een volgende functie, maar ook productiemedewerkers en technisch medewerkers die zich verder willen ontwikkelen.

Een reden om voor dit werk te kiezen is de combinatie van techniek en verantwoordelijkheid. Je bent niet alleen bezig met produceren, maar controleert ook of het proces goed verloopt. Naarmate je meer ervaring krijgt, kun je vaak meer onderdelen van het productieproces zelfstandig uitvoeren.

Daarnaast bestaan er verschillende doorgroeimogelijkheden. Een operator kan zich bijvoorbeeld ontwikkelen tot allround operator, senior operator, wachtchef of teamleider. De mogelijkheden hangen af van opleiding, ervaring en de organisatiestructuur van de werkgever.

Ploegendienst speelt eveneens een rol. Werken buiten reguliere kantooruren past niet bij iedereen, maar daar staat bij veel werkgevers een ploegentoeslag tegenover.

Meer over de redenen waarom werknemers voor deze functie kiezen lees je in Waarom steeds meer mensen kiezen voor een baan als operator.

Een voordeel van werken in de procestechniek is dat er verschillende soorten functies en werkomgevingen bestaan. Daardoor kun je zoeken naar werk dat aansluit bij jouw ervaring, opleiding en voorkeur voor bijvoorbeeld dagdienst of ploegendienst.

Ook ontwikkeling kan een reden zijn om voor deze sector te kiezen. Binnen een productiebedrijf kun je nieuwe machines leren bedienen, aanvullende certificaten behalen of doorgroeien naar een functie met meer verantwoordelijkheid.

Andere kenmerken die je regelmatig tegenkomt zijn:

• Verschillende technische en uitvoerende functies.
• Mogelijkheden om kennis op te bouwen tijdens het werk.
• Keuze uit meerdere sectoren en productieomgevingen.
• Doorgroeimogelijkheden binnen productie en techniek.
• Ploegentoeslag bij functies met onregelmatige werktijden.

De voorwaarden verschillen uiteraard per werkgever en vacature. Vergelijk daarom altijd het salaris, rooster, opleidingsmogelijkheden en de inhoud van de functie.

In Voordelen van werken in de procestechniek behandelen we deze punten uitgebreider.

Een loopbaan in de procestechniek hoeft niet bij één functie te blijven. Naarmate je meer ervaring opdoet, kun je meer verantwoordelijkheid krijgen voor machines, installaties, processen of collega’s.

Iemand kan bijvoorbeeld beginnen als productiemedewerker of junior operator en zich ontwikkelen richting zelfstandig operator. Vanuit daar zijn functies als allround operator, senior operator of teamleider mogelijk. Technisch sterke operators kunnen zich soms ook richting onderhoud of technische dienst ontwikkelen.

Welke route mogelijk is, hangt af van je opleiding, werkervaring en werkgever. Niet iedere functie heeft dezelfde instroomeisen. Een technisch mbo-diploma kan voor bepaalde vacatures verplicht zijn, terwijl andere werkgevers vooral kijken naar technisch inzicht en relevante productie-ervaring.

Ook opleidingen zoals Operator A, Operator B en verschillende mbo-richtingen binnen proces- en operationele techniek kunnen aansluiten bij functies in de sector.

Lees Waarom procestechniek een goede carrière is als je meer wilt weten over instromen, ontwikkelen en doorgroeien.

Procestechniek combineert productie, techniek en controle. Je ziet direct wat er tijdens het proces gebeurt en jouw werkzaamheden hebben invloed op het eindproduct.

Daarbij kan het werk afwisselend zijn. Het ene moment controleer je proceswaarden, daarna voer je een inspectieronde uit of onderzoek je waarom een machine een afwijking geeft. Bij bepaalde functies voer je ook kleine technische werkzaamheden uit.

De mate van verantwoordelijkheid neemt vaak toe wanneer je meer ervaring hebt. Een ervaren procesoperator kan meerdere procesonderdelen bewaken en moet weten welke gevolgen een aanpassing voor de rest van het productieproces heeft.

Tegelijkertijd blijft de praktijk per werkgever verschillend. Daarom is het verstandig om bij een vacature niet alleen naar salaris en ploegendienst te kijken, maar ook naar de machines, processen, producten en verantwoordelijkheden.

In Wat maakt procestechniek interessant gaan we verder in op de inhoud van het vak en de redenen waarom werknemers voor dit werk kiezen.